18 listopad 2017

Zamek Grodno i legenda Białej Damy

 

Wśród wielu cytadeli znajdujących się na terenie Dolnego Śląska warto zwrócić uwagę na Zamek Grodno (niem. Kynsberg, Kinsberg, Kinsburg) w Zagórzu Śląskim.

 

Zamek ten wybudowany został na szczycie wzgórza Choina (ok. 450 m n.p.m.) w północnej części Gór Sowich, i wznosi się nad doliną Bystrzycy Świdnickiej (zwanej kiedyś Śląską Doliną). Jest on jedną z najbardziej malowniczo położonych twierdz na Śląsku.

Na wzgórzu znajduje się rezerwat krajobrazowy "Góra Choina" (pow. 19,13 ha), a dzieje Zamku Grodno sięgają zamierzchłych czasów. Jedna z legend podaje, że już w 800 roku pewien angielski (!?) rycerz założył w tym miejscu czworoboczną strażnicę. Dalszą rozbudową miał się zająć książę Bolesław Wysoki, syn Władysława Wygnańca lub księcia Bolka I Surowego. Informacje te nie są poparte żadnymi dokumentami, jednak nadają warowni pewnej tajemniczości.

Pierwszy zachowany akt świadczący o istnieniu budowli pochodzi z 1315 roku. W tym czasie - podobnie jak niemal cała południowa część Dolnego Śląska - zamek stanowił własność utworzonego w 1290 roku księstwa świdnicko - jaworskiego.

Za panowania Bolka II w I połowie XIV wieku został rozbudowany gród górny, który składał się z wieży obronnej, dwóch kamiennych budynków stanowiących pomieszczenia załogi, wieży bramnej, drewnianych zabudowań gospodarczych oraz dużego dziedzińca. Wszystko otoczone było murem obronnym.

W 1392 roku, wraz z całym księstwem świdnickim, Grodno dostało się pod bezpośrednią zwierzchność Korony Czeskiej. Zamek, podobnie jak i inne fortece księstwa, stał się wprost własnością dworu królewskiego i mógł być oddawany (przekazywany) na różnorodnych prawach feudałom dworskim.

W XV wieku była to siedziba rycerzy - rabusiów, którzy wraz ze swoimi drużynami trudnili się rozbojami i grabieżą. Takim panem zamku był w latach 1443-1450 Jerzy Mühlheim, a po nim do 1535 roku ród Czetryców, kiedy to ostatni z linii rodowej - Hieronim sprzedał swój majątek Krzysztofowi Hohbergowi z Książa.

 W 1545 roku zamek na zlecenie cesarza Ferdynanda I przeszedł na własność Macieja z Łagowa. Za sprawą Macieja zaniedbana twierdza została przebudowana w nowym renesansowym stylu. Prace te kontynuował do 1587 roku jego syn Jerzy z Łagowa.

W ramach przebudowy powstał dolny dziedziniec otoczony murem obronnym z pięcioma bastejami, brama wejściowa z budynkiem mieszkalnym, piekarnia, łaźnia i budynki gospodarcze. Z tego okresu modernizacji pochodzą interesujące detale rzeźbiarskie i architektoniczne, zwłaszcza portale z szarego piaskowca w pomieszczeniach zamku górnego oraz zaliczany do najpiękniejszych na Śląsku portal budynku przedbramia z 1570 roku.

Z końcem XVI wieku na skutek kłopotów finansowych wdowa po Jerzym z Łagowa zmuszona została zrezygnować z posiadłości i wraz z dziećmi opuścić grodzisko.

 

  • W trakcie trwania wojny 30 – letniej twierdza została zdobyta przez Szwedów i częściowo zniszczona.

  • W 1679 roku wybuchł tu krwawo stłumiony bunt chłopów, przeciwko ówczesnemu właścicielowi - baronowi Jerzemu Ebenowi ze Strachowic koło Legnicy.

  • W 1689 roku w wyniku uderzenia pioruna spłonęła wieża zamkowa.

  • Od 1774 roku zamek przestał być rezydencją magnacką, a zamieszkiwała w nim tylko służba.

  • Budowla popadała w ruinę w 1789 roku. Początkowo zawaliła się część okalających ją murów, a potem południowa ściana gotyckiego dziedzińca i zachodnie skrzydło mieszkalne.

  • W 1823 roku okoliczni chłopi kupili warownię Grodno, aby ją rozebrać i sprzedać uzyskany materiał budowlany.

  • W 1824 roku, z inicjatywy historyka profesora Jana Gustawa Büschniga z Wrocławia, sąd przyznał mu zamek w dożywotnie użytkowanie. Od tej chwili Zamek Grodno zostaje zabezpieczony przed dalszym zniszczeniem.

  • Następcy profesora: hrabia Fryderyk Burghaus (w latach 1840-1855) oraz baron Maksymilian Zeidlitz (w latach 1860-1907) przeprowadzili wiele prac adaptacyjnych, zmieniających oblicze twierdzy i przystosowujących ją do celów turystycznych - powstała restauracja i muzeum.

  • Do wybuchu II wojny światowej Grodno było w posiadaniu rodziny Zeidlitz'ów.

 
W wyniku działań wojennych zamek nie ucierpiał. Dewastacji uległy jedynie zbiory muzeum. Po wojnie opiekę nad Zamkiem Grodno powierzono wałbrzyskiemu oddziałowi Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, które formalnie zaczęło działać w początkach 1947 roku . Po utworzeniu w 1950 roku Polskiego Towarzystwa Turystyczno - Krajoznawczego budowla przeszła pod zarząd Oddziału PTTK w Wałbrzychu.

Od 1951 roku do chwili obecnej trwają prace konserwatorskie.

Dzięki dobrej współpracy z muzeami w Wałbrzychu i Wrocławiu oraz zaangażowaniu Andrzeja Pankowskiego w maju 1965 roku otwarto Regionalne Muzeum PTTK Zamek "GRODNO".

 

Więcej o Zamku Grodno oraz zdjęcia na następnej stronie...

Share

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

Ostatnie komentarze

Partnerzy